طراحی و تنظیم محتوای کمک آموزشی مهارتهای روزمره زندگی - مهارتهای اجتماعی کودکان با اختلال اتیسم

-برای طراحی و تنظیم محتوای کمک آموزشی مهارت های روزمره زندگی کودکان اتیسم پیشنهادات ذیل می تواند مفید واقع شود: از آنجا که این کودکان در انجام مهارتهای روزمره خود تا حدودی وابسته هستند بنابراین لازم است که اولیا، مدیران، معلمان و مشاوران باید محیط را طوری سازمان دهند که این کودکان هیچگونه احساس نگرانی نکنند و همچنین نسبت به آموزش مهارت های روزمره کنار فعالیت های درسی آنها اقدام کنند. چون علت اصلی یاد نگرفتن مهارت های روزمره زندگی در این کودکان به این خاطر است که نمی توانند به خوبی تعامل یا ارتباط برقرار کنند، بنابراین ضروری است که حتماً از "روش تعامل همه جانبه" که یکی از روشهای جدید و مفید برقراری ارتباط با کودکان اتیسم می باشد، استفاده کنند اگر طریقه استفاده از این تکنیک یا روش تعامل همه جانبه را نمی دانند باید از همکارانی که در این زمینه تخصص دارند کمک بگیرند. همچنین باید جلساتی جهت آموزش خانواده در این زمینه توسط مشاور در  مدرسه برگزار شود. و نیز مادریاران مدرسه های دارای کودکان اوتسیم نیز باید آموزش هایی در این زمینه ببینند.

2-  برای طراحی و تنظیم محتوای کمک آموزشی مهارت های اجتماعی کودکان اتیسم می توان از روشهای زیر استفاده کرد: کودک برای اجتماعی شدن نیاز به آموزش دارد. اینگونه کودکان در زندگی روزانه برای کفایت شخصی و اجتماعی به مهارت ‏هایی از قبیل رعایت بهداشت فردی، رفتار مسئولانه اجتماعی، روابط بین فردی، استقلال و مهارت های اجتماعی نیاز دارند؛ همچنین این افراد به علت کمبود  مهارت‏های اجتماعی مشکلاتی در زمینه تطبیق شغلی نشان می دهند. به همین دلیل ارتقاء مهارت­های اجتماعی کودکان استثنایی به خصوص کودکان با اوتیسم ضروری به نظر می‏رسد. برای ارتقاء مهارت­های اجتماعی روش­های گوناگونی وجود دارد از جمله نی هارت کاربرد دیاگرام‏ها، دیداری سازی و صورت نگاشت‏ها را در درس ها  برای کودکان با آسپرگر یا اوتیسم با عملکرد بالا پیشنهاد می‏کند چرا که آنها در تصاویر واقعی و عینی به بهترین نحو فکر می کنند. همچنین استفاده از روشهای زیر از جمله روش ارتباط با تبادل تصویر (PECS: از آنجا که یکی از مهمترین اختلالات در کودکان اوتیسم عدم توانایی در ارتباط می باشد. این روش : روش مناسبی برای شروع گفتار و برقراری ارتباط در کودکانی است که قادر به صحبت کردن نمی باشند.  و روش داستان های اجتماعی(SOCIAL STORIES): این داستانها برای آموزش مهارتهای اجتماعی به کودکان اوتیسم آماده شده اند. از طریق این داستانها به کودک آموزش داده می شودکه چگونه احساسات، منظور و برنامه های دیگران را درک کند. این داستانه معمولاً از سه جزء اصلی تشکیل می شوند:-اطلاعات در مورد افراد داستان، مکان و اجزای آن-احساسات و افکار افراد داستان-جوابها و عکس العملهای مناسبی که باید وجود داشته باشد.

3- برای معرفی بازی های آموزشی جهت بهبود رفتارهای بی توجهی، و یا بیش فعالی کودکان می توان از روش فلور تایم(FLOOR TIME) استفاده کرد. این روش بسیار شبیه بازی درمانی است. در این روش سعی بر این است که ارتباط کودک با یک فرد دیگر از طریق برنامه های دقیق بازی بیشتر و موثرتر می شود. این روش شامل 6 مرحله می باشد. در این برنامه آموزشی مربیان، والدین و درمانگران سعی می کنند تا پیشرفت کودک را از طریق مسیرهایی که کودک دوست دارد با جهت دادن به این مسیرها فراهم کنند. معمولاً از این روش در ساعات فراغت کودک استفاده می شود. همچنین می توان از بازی های تعاملی (بدون اسباب بازی)  جهت بهبود رفتارهای بی توجهی و یا بیش فعالی کودکان استفاده کرد. این نوع بازی ها مرحله ای از بازی موازی است که در آن فرد بازی را به منظور تعامل با فرد دیگری انجام می دهد. در این مرحله رعایت نوبت، توجه دوجانبه، منتظر ماندن، نگاه کردن همراه با توجه و اغلب مهارت های اجتماعی. نمونه هایی از  بازی های تعاملی که نیاز به اسباب بازی ندارند عبارت اند از: بازی عمو زنجیر باف – نان بیار کباب ببر

روشهای تدریس کودکان اتیسم

تدریس به دانش آموزان دارای اوتیسم، از ظرایف و پیچیدگی های خاصی برخوردار است و ضمن تلاش و حوصله فراوان، نیازمند ذهنی خلاق، چشمانی تیز بین و قلبی سرشار از محبت و اعتقاد است، اعتقاد به اینکه این دانش آموزان همانند دیگران قادر به یادگیری، پیشرفت و برقراری ارتباط و در بروز استعدادهای خود بیش از هر دانش آموز دیگر، نیازمند کمک صبورانه معلمان هستند.

تمامی دانش آموزان مبتلا به اوتیسم در رفتار، تمرکز کردن و برقراری روابط اجتماعی مشکل دارند و نسبت به تغییر مقاومت می کنند. هر چند دانش آموزان دارای اوتیسم، ویژگی های مشترکی دارند اما هیچ گاه دو فرد دارای اوتیسم کاملاً مثل همدیگر نمی باشند. بنابراین هنگام آموزش باید با توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان عمل شود. و آموزش خود را به صورت انفرادی انجام دهیم، دانستن خصوصیات مشترک به ما معلمان کمک می کند که نیازهای عمومی این گروه را درک کنیم، اما مهم آن است که این اطلاعات را با شناخت از علاقه ها، توانایی ها و شخصیت هر فرد، ترکیب نماییم. از این رو برنامه آموزشی هر دانش آموز باید با در نظر گرفتن مجموع این شرایط، برنامه ریزی شود.

از جمله روش های آموزشی به کودکان و دانش آموزان طیف اوتیسم در سایر کشورها عبارتند از:

قبل از ارائه روش های آموزشی باید حتما توجه داشته باشیم که این کودکان قبل از آموزش های ذیل به کاردرمانی و گفتار درمانی نیاز مبرم دارند.

q     ای بی ای(ABA) Applied Behavior Analysis

بسیاری از روشهای آموزشی و درمانی کودکان اوتیسم برپایه اصول این روش تهیه شده اند. اصل مهم این روش این است رفتارهایی که مورد تشویق قرار تشویق بگیرند احتمال تکرار و افزایش خواهند داشت و رفتارهایی که مورد توجه قرار نگیرد احتمال حذف شدن آنها وجود دارد. 2 روش مهمی که بر پایه این اصل وجود دارند: روش آموزش جزء به جزء و لوواس می باشند.در روش آموزش جزء به جزء و روش لوواس هر تمرینی به کودک داده می شود، شامل یک دستور به کودک، یک عمل از طرف کودک و یک عکس العمل از طرف آموزش دهنده و درمانگر می باشد. این روش بسیار دقیق و کامل است. در این روش معمولاً کودک بین 30-40 ساعت در هفته به صورت انفرادی با معلم یا درمانگر دوره دیده  کار می کند. هر کار و مهارت جدید در اجزای کوچکتری تقسیم می شود. هرگاه کار خواسته شده از کودک به درستی انجام شود، کودک مورد تشویق قرار می گیرد. تا در کودک انگیزه تکرار آن و فرمانبرداری بیشتر شود.

q     روش TEACCH

این روش اولین روشی بود که در آمریکا برای کودکان اوتیسم به کار گرفته شد. نام این روش مخفف عبارت درمان و آموزش کودکان اوتیسم و ناتوانی های ارتباطی مرتبط با این اختلال می باشد. در این روش اعتقاد بر این است که محیط زندگی کودک با او تطبیق داده شود نه اینکه کودک با محیط تطبیق داده شود. در این روش از تکنیک های خاصی استفاده نمی شود بلکه برنامه آموزشی و درمانی بر اساس سطح عملکرد کودک پایه ریزی می شود و تکنیک های در جهت بهبود ارتباط، مهارتهای اجتماعی و انطباقی طراحی می شوند.

در این روش به جای اینکه به کودک یک مهارت و توانایی خاصی آموزش داده شود سعی بر این است که به کودک مهارتهایی آموزش داده شود تا بتواند محیط اطراف خود و رفتارهای اطرافیان خود را بهتر درک کند. مخالفان این روش معتقدند که: این روش خیلی خشک و پر شاخ و برگ است.

q     systems(PECS)روش ارتباط با تبادل تصویر

یکی از مهمترین اختلالات در کودکان اوتیسم عدم توانایی در ارتباط می باشد. این روش : روش مناسبی برای شروع گفتار و برقراری ارتباط در کودکانی است که قادر به صحبت کردن نمی باشند. در این روش بر پایه اصول ABA به کودک آموزش داده می شود که چگونه می تواند نیاز های خود را از طریق دادن تصویر برآورده کند. از امتیازات مهم این روش این است که ارتباط کودک ساده – قابل فهم – با تفکر و عمد می باشد.

q     فلور تایم(FLOOR TIME)

این روش توسط یک روانشناس کودک به نام استانلی گرین اسپن ارائه شده است. این روش بسیار شبیه بازی درمانی است. در این روش سعی بر این است که ارتباط کودک با یک فرد دیگر از طریق برنامه های دقیق بازی بیشتر و موثرتر می شود. این روش شامل 6 مرحله می باشد. در این برنامه آموزشی مربیان، والدین و درمانگران سعی می کنند تا پیشرفت کودک را از طریق مسیرهایی که کودک دوست دارد با جهت دادن به این مسیرها فراهم کنند. معمولاً از این روش در کنار روشهای دقیقتر دیگر مانند ABA در ساعات فراغت کودک استفاده می شود.

q     داستان های اجتماعی(SOCIAL STORIES)

این داستانها برای آموزش مهارتهای اجتماعی به کودکان اوتیسم آماده شده اند. از طریق این داستانها به کودک آموزش داده می شودکه چگونه احساسات، منظور و برنامه های دیگران را درک کند. این داستانه معمولاً از سه جزء اصلی تشکیل می شوند:-اطلاعات در مورد افراد داستان، مکان و اجزای آن-احساسات و افکار افراد داستان-جوابها و عکس العملهای مناسبی که باید وجود داشته باشد.

q     بهبود مجموعه حواس 5 گانه

کودکان درخودمانده اغلب از نظر حس های بدن خود دارای مشکلاتی می باشند. این کودکان دارای آستانه تحریک بالا و پایین باشند. در این روش درمانی که می تواند توسط بازی درمان-کاردرمان-و یا گفتار درمان انجام شود به کودک کمک می شود تا بهتر از اطلاعات حسی بهره ببرد. موسیقی درمانی نیز جزئی از این روش است که توسط فرکانسهای متفاوت حساسیت کودک در برابر برخی اصوات کم یا زیاد می کند.